Quick Access


Bu Dergi DOI ve Crosscheck üyesidir


SARAY’DA İLK GÖSTERİMİ GERÇEKLEŞTİREN, SİNEMA PERDESİNDEKİ GÖLGE İSİM: VICTOR EFFENDİ BERTRAND
(THE SHADOW ON THE CINEMA SCREEN, WHO MAKES THE FIRST FILM SCREENING IN PALACE: VICTOR EFFENDİ BERTRAND )

Author : Müjgan Yıldırım    
Type :
Printing Year : 2020
Number : 15
Page : 47-58
    


Summary

ÖZET Türkiye’de sinema tarihi başlangıç tarihi dahil, tartışmaların yoğun yaşandığı ve sürekli yeni çalışmalar ışığında çıkan belgelerle eksik ya da yanlış bilinenler güncellenmeye devam etmektedir. Yeterince belgenin olmamasından kaynaklanan geçmişe dönük tartışmalar, arşiv ve kaynak çalışmaları ile sinema tarihimiz değişmeye başlıyor. Nurullah Tilgen, Rakım Çalapala, Nijat Özön, Zahir Güvemli ve sonrasında Agah Özgüç, Giovanni Scognamillo gibi sinema tarihçi ve yazarların kaleme alarak oluşturduğu “Türk Sinema Tarihi”, günümüzde Ali Özuyar, Burçak Evren, Yorgo Bozis gibi araştırmacı ve tarihçilerle beraber bazı akademisyenlerin çabalarıyla yeni bir sinema tarihi oluşturulmaya çalışılmaktadır. Zahir Güvemli’nin Sinema Tarihi kitabında “ilk gösterim” için şöyle demektedir: “Türkiye’de projeksiyon makinesiyle ilk gösterim 1896-97 yıllarında ve İstanbul’da Galatasaray dönemecinde bulunan Sponek birahanesinde gösterilmiştir. Eldeki sayılı kaynaklara göre, adı bilinmeyen bir Fransız ressamı, daha önce Saray’da başladığı bu gösterileri halka tekrarlamıştır.” (Güvemli, 1960:231). Güvemli’nin burada kastettiği Fransız ressamı D’Henri tam adıyla Henri Delavallee’dir. Bugün artık 1896 yılındaki Sponeck Birahanesi’nde halka açık gösterimi Sigmund Weinberg değil, Delavalle’nin yaptığı yeni verilerle desteklenerek kabul görmektedir. Güvemli’nin aslında sözünü ettiği kişi, II. Abdülhamit’in kızı Ayşe Osmanoğlu’nun anılarında anlattığı Fransız hokkabaz Betrand’dan başkası değildir: “Bertrand taklit ve hokkabazlık yapar, her sene babamdan izin isteyerek Fransa’ya gider, birtakım yeni şeyler öğrenip gelirdi. Saraya da sinemayı bu getirmiştir.”(Osmanoğlu, 1995:68) Bugüne kadarki sinema kitaplarının tümünde sadece “Hokkabaz Bertrand” olarak tanımlanan kişinin kimliği bu makaleyle netliğe kavuşturulacaktır. Yapılan araştırmaların sonucunda bu kişinin gerçek adının “Victor Bertrand” ya da Victor Effendi Bertrand olduğu belirlenmiş, T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi’nde yapılan çalışmalar sonucunda Bertrand’ın padişahla yazışmaları bulunup tercümesi yapılmıştır. Ayrıca Hollanda’daki Musea Zutphen’da Victor Bertrand’ın yazdığı “Levende schaduwbeelden- Canlı Gölge Görüntüleri” adlı bir kitaba da ulaşılmış bulunmaktadır. Bu makalenin amacı Türk Sinema Tarihi’nde önemli bir yere sahip bu kişinin bilinmezliği irdelenerek açıklığa kavuşturulduğu gibi aynı zamanda padişahla yazışmalarından döneme de ışık tutmaktır. Türk Sinema Tarihi açısından bir ilki ortaya çıkarmak hem bu çalışmanın biricikliğini ortaya koymakta, hem de döneme önemli bir katkı sağlamaktadır.



Keywords
Bertrand, İlk gösterim, Erken dönem, Sinema, Canlı Gölge

Abstract

Cinema in Turkey, including start date, continue to be updated, intense debate in the light of new studies consistently missing or misconceptions. Retroactive discussions arising from the absence of sufficiently document the history of cinema, begins to change due to studies to archives and new sources. “Turkish Cinema History” created by the historians and writers such as Nurullah Tilgen, Rakım Çalapala, Nijat Özön, Zahir Güvemli and later Agah Özgüç, Giovanni Scognamillo, now, with the efforts of some scholars, and writers such as Ali Özuyar, Burçak Evren, Yorgo Bozis an attempt to create a new cinema history. Zahir Güvemli the book History of Cinema "first impressions", says: "In the early years of the 1896-97, the show was made with the projection display machine in a pub where Galatasaray in Istanbul named Sponek. According to the few sources on hand, an unknown French painter has repeated these shows, which he had previously started in Saray. "(Guvemli, 1960: 237) The French painter whom Güvemli means here is D'Henri with his full name Henri Delavallee. Today public display in 1896 in Beer hall Sponeck, supported by new data is regarded as Delavallee did, not Sigmund Weinberg. The person that Güvemli actually speaks about, II. Abdülhamit's daughter Ayşe Osmanoğlu is none other than the French juggler Betrand in her memories. “Bertrand used to imitate and juggle, went to France every year, asking for permission from my father, learning some new things. He brought the cinema to the palace.”(Osmanoğlu, 1995: 68) The identity of the person who has been described only as “Juggler Bertrand” in all cinema books to date will be clarified with this article. As a result of the researches, it was determined that the real name of this person was “Victor Bertrand” or Victor Effendi Bertrand. As a result of the works carried out in the Presidential State Archive, Bertrand's correspondence with the sultan was found and translated. In addition, a book named “Levende Schaduwbeelden” by Victor Bertrand in Musea Zutphen in the Netherlands has been reached. The purpose of this article is to clarify the era of this person, who has an important place in Turkish Cinema History, as well as clarifying the period from his correspondence with the Sultan. To reveal a first in terms of Turkish Cinema History both reveals the uniqueness of this study and makes an important contribution to the period.



Keywords
: Bertrand, First screening, Early period, Cinema, Vivid Shadow

Advanced Search


Announcements


    Ekim Sayısı

    Değerli Bilim İnsanları! Dergimizin Ekim sayısına makale yükleyebilirsiniz.



Address :Göztepe Mah., Beykoz, Istanbul/TURKEY
Telephone :+90 551 621 70 76 (Turkey) Fax :+90 216 606 32 75
Email :editor@euroasiajournal.com

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri